Για τη λύπη και ηδονή, επιθυμία και φόβο

Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής

Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: “Προς Θαλλάσιον, περί αποριών – Ερώτηση 1″

Τα πάθη είναι κακά καθεαυτά ή ανάλογα με τη χρήση τους; Εννοώ την ηδονή και τη λύπη, την επιθυμία και το φόβο και όσα ακολουθούν.

Απόκριση

Αυτά τα πάθη, όπως και τα λοιπά, δεν συνδημιουργήθηκαν μαζί με την φύση των ανθρώπων, γιατί θα συντελούσαν και στον ορισμό της φύσης του ανθρώπου. Υποστηρίζω αντίθετα, αυτό που έμαθα από το μεγάλο Γρηγόριο Νύσσης, ότι εισήλθαν μετά την έκπτωση από την τελειότητα και προσκολλήθηκαν στο αλογότερο μέρος του ανθρώπου, με τα οποία, αντί της θείας και μακάριας εικόνας, ευθύς αμέσως μετά την παράβαση έγινε φανερή κι ευδιάκριτη στον άνθρωπο η ομοίωσή τουμε τα άλογα ζώα. Γιατί έπρεπε, αφού κατακαλύφθηκε η αξία του λόγου από τα γνωρίσματα της αλογίας που με τη γνώμη του τράβηξε στον εαυτό του, δίκαια να τιμωρείται η ανθρώπινη φύση, οικονομώντας σοφά έτσι ο Θεός να συναισθανθεί ο άνθρωπος το λογικό μεγαλειο του νου του.

Ωστόσο γίνονται καλά και τα πάθη στους σπουδαίους ανθρώπους, όταν, αποχωρίζοντας τα σοφά από το σώμα, τα μεταχειρίζονται προς απόκτηση του ουρανού. Για παράδειγμα: την επιθυμίαθα τη μετατρέψουν σε κίνηση που ορέγεται τη νοερή έφεση των θείων, ενώ την ηδονή θα την κάνουν αγαθή ευφροσύνη της θελητικής ενέργειας του νου για τα θεϊκά χαρίσματα. Επίσης το φόβο θα τον κάνουν φροντίδα που προφυλάγει από τη μελλοντική τιμωρία εξαιτίας πλημμελημάτων, ενώ τη λύπη, μεταμέλεια που διορθώνει ένα υπάρχον κακό, και μ’ ένα λόγο, σύμφωνα με τους σοφούς γιατρούς που αφαιρούν με το δηλητηριώδες σώμα του ερπετού της έχιδνας τη λέπρα που πράγματι υπάρχει ή υποθέτουν, χρησιμοποιούν αυτά τα πάθη για την αναίρεση μιας παρούσας ή αναμενόμενης κακίας για την απόκτηση και τη φύλαξη της αρετής και της γνώσης. Είναι λοιπόν αυτά τα πάθη καλά, όπως είπα, σύμφωνα με τη χρήση τους σε εκείνους “που αιχμαλωτίζουν κάθε σκέψη και την κάνουν να υπακούει στο Χριστό”(Β΄ Κορ. 10,5).

Αν κάτι από αυτά λέγεται και για το Θεό από τη Γραφή ή για τους αγίους, για το Θεό για χάρη μας, επειδή κατάλληλα με τα δικά μας πάθη αποκαλύπτει τις σωτήριες για μας κι αγαθοποιές εκδηλώσεις της πρόνοιας, και για τους άλλους, επειδή δεν μπορούν μ’ άλλο τρόπο να προσφέρουν τις νοερές σχέσεις τους και διαθέσεις προς το Θεό με σωματική ζωή, χωρίς τα γνωστά πάθη της φύσης μας.

Σχόλια

1. Τις διάφορες εκδηλώσεις της πρόνοιας, σχετικά μ’ εμάς, τις διαμορφώνει η Γραφή ανάλογα με τα γνωστά σ’ εμάς πάθη.

2. Την όποια σχέση των αγίων με το Θεό η Γραφή τη δηλώνει με τούτα τα ονόματα.

——————————————————————————

Πηγή: Μαξίμου του Ομολογητού, Προς Θαλάσσιον, περί απόρων (ερωτήσεις Α΄- ΝΓ΄), Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια Ελευθέριος Μερετάκης, 1992.-

Πηγή: Πενταπόσταγμα

Ἀνοχὴ καὶ δικαιοσύνη

Ἀρχιμ. Ἰωὴλ Κωνστάνταρος

Ἡ Εὐαγγελικὴ περικοπὴ τῆς δεκάτης Κυριακῆς τοῦ Ματθαίου, μᾶς περιγράφει κατὰ τρόπο συγκλονιστικὸ τὴ θεραπεία τοῦ σεληνιαζομένου νέου. Ὅσοι ἔζησαν παρόμοιες καταστάσεις καὶ εἶδαν ἀνθρώπους νὰ βασανίζονται ἀπὸ τὰ ἀκάθαρτα δαιμόνια, αὐτοὶ μποροῦν νὰ αἰσθανθοῦν κάπως τὸ βάσανο τοῦ νέου καὶ τὸν πόνο τοῦ πατέρα, ὁ ὁποῖος «γονυπετών» παρακαλεῖ τὸν Κύριο Ἰησοῦ καὶ ταυτοχρόνως ὁμολογεῖ τὴν ἀπιστία του, ζητώντας τὸ χάρισμα τῆς πίστεως... 

Φυσικὰ ὁ Κύριος ὁ ὁποῖος ἦλθε «ἴνα λύσει τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου», καὶ στὴν περίπτωση αὐτὴ «ἐπετίμησεν τὸ δαιμόνιον καὶ ἐξῆλθεν αὐτοῦ καὶ ἐθεραπεύθη ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης» (Ματθ. ΙΖ ΄ 18). Δηλ. ὁ Ἰησοῦς ἔδωσε αὐστηρὸ παράγγελμα καὶ βγῆκε τὸ δαιμόνιο, καὶ θεραπεύθηκε τὸ παιδὶ ἀπὸ τὴ στιγμὴ ἐκείνη.

Εἶναι πάντως πολὺ χαρακτηριστικό, καὶ θὰ πρέπει γιὰ λίγο νὰ σταθοῦμε, στὸ ὅτι ὁ Ἰησοῦς πρὶν ἐλευθερώσει τὸ νέο ἀπὸ τὴ μανία τοῦ διαβόλου, λέει μιὰ φράση ποὺ φανερώνει θλίψη καὶ στενοχώρια. Καὶ μελετώντας ὁ πιστὸς τὴ φράση αὐτή, νοιώθει συγκλονισμό, ἀφοῦ....

περιέχει ἀλήθειες καὶ τοῦ παρόντος ἀλλὰ καὶ τοῦ μέλλοντος: «Ἀποκριθείς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν. Ὢ γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη! Ἕως πότε ἔσομαι μεθ’ ὑμῶν; Ἕως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν;...» (Ματθ. ΙΖ ΄ 17). Δηλ. Ὢ γενεὰ ἄπιστη καὶ διεστραμμένη! Ἕως πότε θὰ εἶμαι μαζί σας; Ἕως πότε θὰ σᾶς ἀνέχομαι;
 

Οἱ μαθητὲς βλέποντας τὴν τόσο δύσκολη περίπτωση τοῦ δαιμονισμοῦ, ἔδειξαν δυσπιστία (ὅπως τοὺς ἐξηγεῖ μετὰ τὸ θαῦμα ὁ ἴδιος ὁ Κύριος), καὶ γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς δὲν κατόρθωσαν νὰ ἐκβάλουν τὸ δαιμόνιο. Αὐτὸ εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα οἱ κακεντρεχεῖς Γραμματεῖς νὰ τοὺς εἰρωνεύονται καὶ νὰ τοὺς δυσφημοῦν. Ἀλλὰ χρειαζόταν νὰ ἀπαλλαγεῖ ὄχι μόνο ὁ υἱός, ἀλλὰ καὶ ὁ πατέρας ἀπὸ μιὰ ἄλλη φοβερότερη πάθηση. Τὴν πάθηση τῆς ἀπιστίας. Γιὰ τοῦτο καὶ ὅπως εἴδαμε, οἱ λόγοι αὐτοὶ τῆς ἐπιπλήξεως τοῦ Κυρίου, εἶναι σὲ τόνο σπάνιας αὐστηρότητας.

Ἡ γενεὰ ἐκείνη, τῆς ὁποίας ἀρχηγοὶ ἦταν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, δηλ. τὸ σαπισμένο καὶ δυσῶδες κατεστημένο τοῦ Ἰσραήλ, ἦταν ὄχι μόνο ἄπιστη, ἀλλὰ καὶ διεστραμμένη. 

Καὶ ἦταν διεστραμμένη ἡ γενεὰ ἐκείνη διότι ἐνῶ ἔβλεπαν τὰ μοναδικὰ θαύματα ποὺ ἐπιτελοῦσε ὁ Ἰησοῦς, αὐτοὶ ἐπέμεναν στὴν ἀπιστία τους καὶ ἔτι πλέον βλασφημοῦσαν, ἀποδίδοντας τὴν Θεϊκὴ δύναμη σὲ δαιμονικὴ ἐνέργεια.

Μὲ τὴ φράση «Ἕως πότε θὰ εἶμαι μαζί σας καὶ ἕως πότε θὰ σᾶς ἀνέχομαι;» δὲν δηλώνει ὁ Κύριος ἀνυπομονησία, ἀλλὰ δείχνει ὅτι παρ’ ὅλη τὴν ἀγάπη του, αἰσθάνεται τὸν Ἑαυτὸ Του ἐντελῶς ξένο πρὸς τὴ γενεὰ ἐκείνη τῆς ἀπιστίας. Ἀλλὰ ὄχι μόνο αὐτὸ φίλοι μου. Θὰ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζουμε καὶ νὰ διακηρύττουμε ξεκάθαρα καὶ τούτη τὴν ἀλήθεια ποὺ μᾶς ἀποκαλύπτει ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, ὅτι ὁ Κύριος Ἰησοῦς δὲν ἔχει μόνο ἀνοχή, ἀλλὰ καὶ δικαιοσύνη. Καὶ ὅπως ἔχει δημιουργήσει τοὺς φυσικοὺς νόμους, ὡς Δημιουργὸς καὶ Παντοκράτορας, ἔτσι ἔχει θέσει καὶ τοὺς πνευματικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι φυσικὰ λειτουργοῦν μὲ ἀκρίβεια! 

Ἐπίσης εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζουμε ὅτι ὁ Θεὸς δὲν παραιτεῖται τῶν «δικαιωμάτων Του». 

Ὁλόκληρη ἡ Ἁγία Γραφή, ἡ Ἱερὰ Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, οἱ βίοι τῶν Ἁγίων μας, πιστοποιοῦν τὴν μεγάλη αὐτὴ ἀλήθεια, ὅτι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ἀνέχεται μέν, πλὴν ὅμως δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἁμαρτία καὶ τὴν πλάνη,  τὸ κακὸ καὶ τὴν ἀδικία καὶ μάλιστα τὴν κοινωνική...

Ὑπάρχουν δυστυχῶς καὶ ἄνθρωποι τῆς Ἐκκλησίας(;) οἱ ὁποῖοι ἀρέσκονται νὰ κηρύττουν τὴν μισὴ ἀλήθεια, ὅτι δηλ. ὁ Θεὸς εἶναι μόνο ἀνοχή, ἀποφεύγοντας εἴτε γιὰ λόγους «ὀλιγοπιστίας», εἴτε «λαϊκίστικης πολιτικῆς» νὰ ὁλοκληρώσουν τὴν ἀλήθεια, ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι καὶ δικαιοσύνη καὶ ἀποδίδει στὸν καθένα κατὰ τὰ ἔργα του. 

Αὐτὴ ἀκριβῶς τὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, οἱ διεστραμμένες καρδιὲς καὶ οἱ πορωμένες συνειδήσεις, ἂν δὲν μετανοήσουν θὰ τὴν εἰσπράξουν ὡς κόλαση.

Ὅπως ἀκριβῶς, ὅσοι διαθέτουν ὑγιεῖς ὀφθαλμούς, ἀπολαμβάνουν τὸ ἡλιακὸ φῶς καὶ τὰ χρώματα τῆς φύσεως, ἐνῶ ὅσοι ἔχουν βεβλαμμένους τοὺς ὀφθαλμούς, αὐτὸ τὸ ἴδιο το ἡλιακὸ φῶς τὸ δέχονται ἐπάνω τους ὡς «κόλαση», τὸ ἴδιο ἀκριβῶς συμβαίνει καὶ μὲ τὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ. 

Στὴν ἀρχὴ λειτουργεῖ ὡς ἀνοχὴ καὶ περιμένει τὴ μετάνοιά μας, κατόπιν ὅμως ἡ ἴδια ἡ ψυχὴ ποὺ παραμένει ἀμετανόητη, θὰ εἰσπράξει τὴν δικαιοσύνη. Καὶ ὅπως ὁ Θεὸς δὲν παύει ποτὲ μὰ ποτὲ νὰ ἀγαπᾶ, ἔτσι ἀκριβῶς καὶ ὅσοι τὸν ἀρνήθηκαν συνειδητὰ δὲν θὰ παύσουν ποτὲ νὰ δέχονται αὐτὴ τὴν Θεϊκὴ ἀγάπη ὡς δικαιοσύνη, καὶ ἀλλοίμονο ὡς ἀτελείωτη κόλαση...

Ἀδελφοί μου, μὴ θελήσουμε νὰ μοιάσουμε πρὸς τὴ γενεὰ τῶν κακούργων καὶ Χριστοκτόνων Ἑβραίων, τὴν «ἄπιστον καὶ διεστραμμένη», ἡ ὁποία μόνη της καὶ συνειδητὰ ἀρνήθηκε τὴν εὐσπλαχνία καὶ τὴν μακροθυμία τοῦ Θεοῦ, καταντώντας σὲ ὀλέθρια ἀποτελέσματα ποὺ τὰ παρακολουθεῖ κανεὶς μέσα ἀπὸ τὴν ἀδιάψευστη ἀντικειμενικὴ Ἱστορία...

Ἃς ἐπωφελούμαστε ἀπὸ τὴν μακροθυμία τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ μᾶς Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ μετὰ ἀπὸ κάθε παράβαση καὶ ἀστοχία μας, ἃς ἐπιστρέφουμε μὲ οὐσιαστικὴ μετάνοια πρὸς τὴν Θεϊκή Του ἀγάπη, ἔχοντας τὴν βεβαιότητα ὅτι ἡ ζωντανὴ Πίστη πρὸς Αὐτὸν καὶ ἡ δική Του ἀγάπη μποροῦν νὰ μᾶς ἀπαλλάξουν ἀπὸ κάθε ἐμπόδιο καὶ κακὸ καὶ φυσικὰ νὰ μᾶς χαρίσουν τὴν αἰώνια εὐλογία.

Ἀμήν!

Πηγή: Ῥωμαίϊκο Ὁδοιπορικό

Η καλλιέργεια της ησυχίας

Πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι οι αρετές της σιωπής κ της μόνωσης, αυτές που οδηγούν στην ησυχία, θα 'πρεπε να αποτελούν μέλημα μόνο των μοναχών. Με τον τρόπο που χρησιμοποιούμε τον χρόνο μας και με το επίπεδο της ηχορύπανσης που αντιμετωπίζουμε στο σπίτι, στους δρόμους ή στον χώρο της δουλειάς μας, οι αρετές αυτές μοιάζουν πολυτέλεια που πολύ λίγο μπορούμε να διαθέσουμε. Ακόμη κι αν πραγματικά θέλουμε να επαναδιαμορφώσουμε τη ζωή μας και να εισαγάγουμε σ' αυτήν στιγμές "ιερού χρόνου" και "ιερού χώρου", η προσπάθεια που απαιτείται φαντάζει υπερβολική. Είμαστε πολύ βιαστικοί το πρωί, πολύ κουρασμένοι τη νύχτα και πολύ απασχολημένοι ενδιάμεσα, ακόμη και για να προφέρουμε λίγα λόγια προσευχής ή να μελετήσουμε λίγους στίχους από τη Γραφή. Πώς να περιμένουμε ότι θα καλλιεργήσουμε τη σιωπή, τη μόνωση και μια ησυχία διαρκείας κάτω απ' αυτές τις συνθήκες;
  
Δυστυχώς, το ερώτημα είναι συνήθως ρητορικό. Αντιπροσωπεύει μια ένσταση και μια άρνηση. Παρά ταύτα, για κείνους που το επιθυμούν, η καλλιέργεια αυτών των αρετών, τουλάχιστον σ' ένα μέτριο βαθμό, είναι απολύτως εφικτή. Απαιτεί κάποια πειθαρχία και, στην αρχή, αρκετή υπομονή. Σιγά-σιγά όμως, η εμπειρία της εσωτερικής ησυχίας δημιουργεί μια νοσταλγία για τον Θεό που αυτο-διαιωνίζεται. Σταδιακά γίνεται μια αναγκαιότητα για τη ζωή μας, όπως το φαγητό, ο ύπνος, ή η αναπνοή. Δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτήν.

Η ησυχία αυτή, ωστόσο, είναι δώρο της χάριτος. Δεν μπορούμε να την κατασκευάσουμε, μπορούμε όμως να κάνουμε μικρά-μικρά βηματάκια για να ανοιχτούμε σ' αυτήν. Και στα μικρά αυτά βήματα το Πνεύμα ανταποκρίνεται πλουσιοπάροχα.
 

π. Ιωάννης Μπρεκ, Στα χέρια του Θεού: Κείμενα πίστης και ελπίδας, εκδ. Εν πλω, σ. 107-8.

Πηγή: Η αγάπη πάντα ελπίζει

Ἡ ἀληθινὴ ἔκφρασις τῆς ἐλευθερίας

Μιχαὴλ Μιχαηλίδη Θεολόγου

Χειρότερη παρερμηνεία καί παραποίηση καί κατάχρηση τῆς ἐλευθερίας δέν παρατηρήθηκε ποτέ, ὅσο στήν ἐποχή μας. Θά ᾽λεγε κανείς πώς, εἶναι πρωτοφανής ἡ διαστροφή τῆς ἐλευθερίας σ᾽ ὅλες τίς ἐννοιολογικές της σημασίες.

Τό αὐτεξούσιο τοῦ "κατ’ εἰκόνα" ἀχρειώθηκε μεταπτωτικά, καί ὁ ἄνθρωπος θ᾽ ἀνακτήσει δυνάμεις μόνο μέ ἀγώνα καί τήχάρι τοῦ Πνεύματος, "οὗ δέ τό Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία" (Β´ Κορ. Γ´ 17).

Ἡ ἀληθινή ἔκφραση τῆς ἐλευθερίας δέν εἶναι ἐπιδεικτική καί θορυβώδης, ἀλλά ἐσωτερική τῆς ψυχῆς δύναμη. Ὁ συγγραφέας τῆς "Μίμησης τοῦ Χριστοῦ" τήν ὀνομάζει "ἐλευθερία τῆς καρδιᾶς". Ἡ ἀληθινή ἐλευθερία εἶναι πνευματική.

Ὅταν ὁ Κύριος ζητᾶ τήν καρδιά μας, αὐτό σημαίνει πώς ζητᾶ τήν ἐλευθερία μας. Ἄλλωστε, κανένας δέ σέβεται τήν ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου τόσο, ὅσο Ἐκεῖνος πού τήν δημιούργησε. Αὐτό ὑποδηλώνεται μέ τόν ὑπέροχο στίχο τῆς Ἀποκάλυψης (Γ´ 20), ὁ ὁποῖος παρουσιάζει τόν Κύριο νά χτυπᾶ τήν πόρτα τῆς ψυχῆς μας καί νά λέει: «Ἐάν τις ἀκούσῃ τῆς φωνῆς μου καί ἀνοίξῃ τήν θύραν καί εἰσελεύσομαι πρός αὐτόν...».

Ὁ μέγας ἐλευθερωτής τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης εἶναι ὁ Ἰησοῦς. «Ἐάν οὖν ὁ Υἱός ὑμᾶς ἐλευθερώση, ὄντως ἐλεύθεροι ἔσεσθε» ( Ἰω. Η´ 36).Μόνο ἄπιστοι καί ἄθεοι δέν ἔχουν καμιά σχέση μέ τόν Ἰησοῦ Χριστό.

Ἀλλ᾽ ὅποιος δέν ἔχει σχέση μέ τό Χριστό, δέν ἔχει σχέση μέ τήν ἐλευθερία. Οἱ ἐχθροί τοῦ Χριστοῦ Τόν πολεμοῦν, γιατί ἡ ἐλευθερία Του, κοστίζει. Τούς κοστίζει τίς ἁμαρτωλές ἡδονές. «Πᾶς ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τό φῶς, καί οὐκ ἔρχεται πρός τό φῶς, ἵνα μή ἐλεγχθῇ τά ἔργα αὐτοῦ» (Ἰω. Γ´ 20). Ἀληθινά ἐλεύθεροι καί μακάριοι εἶναι "οἱ καθαροί τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοί τόν Θεόν ὄψονται" (Ματθ. Ε´ 8).

Ὅσοι δέν ἐμπιστεύονται τό Χριστό, δέν εἶναι ἄξιοι ἐμπιστοσύνης ἀπ᾽ τούς ἀνθρώπους. Ἡ ἐλευθερία τοῦ πνεύματος, ἡ ἐλευθερία τῆς καρδιᾶς, ξέρει νά ὑποτάσσεται, νά πειθαρχεῖ, νά ἀγαπᾶ θυσιαστικά, νά σταυρώνει τά πάθη καί ὅλα τά ἐλαττώματα, νά διακονεῖ, νά συγχωρεῖ καί τούς ἐχθρούς… καί νά "φέρεται ἐπί τήν τελειότητα".

Ὁ Ἀπόστολος Πέτρος γράφοντας γι᾽ αὐτούς πού ζοῦν "ἐν ἐπιθυμίαις σαρκός ἀσελγείαις... ἐλευθερίαν ἐπαγγελλόμενοι, αὐτοί δοῦλοι ὑπάρχοντες τῆς φθορᾶς" (Β´ Πέτρ. Β´ 19). Ὅσοι δέν ζοῦν ἠθική χριστιανική ζωή, δέν ἔχουν δικαίωμα νά κάνουν τό δάσκαλο καί νά μιλᾶνε γιά ἐλευθερία,"δοῦλοι ὑπάρχοντες τῆς φθορᾶς", ἐνῶ, δηλαδή, οἱ ἴδιοι εἶναι δοῦλοι τῶν παθῶν τους.

Γιά ὅσους μάλιστα, κατέχουν ἐξέχουσες θέσεις, βαρυσήμαντος εἶναι ὁ λόγος τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου: «Ἀνδρός ἐπιφανοῦς καί πολλοῖς γνωρίμου πλημμέλεια, κοινήν ἅπασι φέρει τήν βλάβην». Καί μικρό ἀκόμα παράπτωμα ἐπισήμου καί γνωστοῦ προσώπου, προξενεῖ σκάνδαλο καί κακό παράδειγμα σ᾽ ὅλο τό λαό. Ἔχουμε ἀνάγκη ἀπό ἡγέτες μέ ἐσωτερική, πνευματική ἐλευθερία.

Ὀρθόδοξος Τύπος ἀρ. φυλ. 1997, 8 Νοεμβρίου 2013  

Πηγή: Αναβάσεις

«Ἡ Καρδία»Μιχαὴλ Μιχαηλίδη Θεολόγου

Μιχαὴλ Μιχαηλίδη Θεολόγου

Μιά λέξη πού κλείνει μέσα της ἕνα ὁλόκληρο κόσμο. Ἰατροφυσιολογικά, βέβαια, εἶναι τό κέντρο τῆς κυκλοφορίας τοῦ αἵματος καί ἡ ἕδρα ὅλων τῶν συναισθημάτων τοῦ ἀνθρώπου. Ὡστόσο, ἐννοιολογικά, κρύβει ἕνα ἀπέραντο κόσμο ἀνθρώπινων ὑπαρξιακῶν συναισθημάτων, πού ἐκφράζουν τήν ψυχή.

Ἡ καρδιά εἶν᾽ ἕνα μυστήριο. Και μή ξεχνᾶμε πώς, ὅλος ὁ ἄνθρωπος «εἶναι αὐτός ὁ ἄγνωστος», ὅπως εἶπε νεώτερος διανοητής.

Συχνές, πολύ συχνές, εἶναι οἱ ἐκφράσεις: καρδιά ζηλότυπη, καρδιά τρυφερή, καρδιά σπλαχνική, καρδιά ἁγνή, καρδιά παιδιοῦ, καρδιά σκληρή, καρδιά φθονερή, καρδιά ἐγκληματική, καρδιά πωρωμένη κ.λπ. Καί με τούς χαρακτηρισμούς αὐτούς, ἐκφράζουμε τήν εἰκόνα τοῦ ἔσω ἀνθρώπου.

Ἐάν ἡ ἐπιστήμη ἐρευνᾶ και ἐξερευνᾶ τήν ὑλική δημιουργία τῆς γῆς καί τοῦ σύμπαντος, κατά παρόμοιο τρόπο καί ὁ πνευματικός ἄνθρωπος —ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ— ἐξετάζει και ἐρευνᾶ τόν ἑαυτό του, ὥστε, ἀποβάλλοντας κάθε κακία και προσλαμβάνοντας κάθε ἀρετή, ν᾽ ἀποκτήσει τήν τελειότητα.

Ἐάν ἡ ἁμαρτία προκαλεῖ πόνο καί δυστυχία, ὁ ἄνθρωπος γιά να ἐπανεύρει τή χαρά καί τήν εὐτυχία, καταφεύγει στή μετάνοια καί παρακαλεῖ τόν Θεό —ὅπως ὁ Δαβίδ— καί Τοῦ λέγει: «Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός , καί πνεῦμα εὐθές ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου (Ψαλμ. 50, 12). «Καθάρισε Κύριε, ὅλο τό ἐσωτερικό τῆς καρδιᾶς μου, καί γέμισε τό ἐσωτερικό μου μέ ἁγνούς λογισμούς και ἀγαθή προαίρεση» (Π.Τρεμπέλας).

Δέν εἶναι σπάνιο τό φαινόμενο, πού, «καρδία ἀνθρώπου ἀλλοιοῖ τό πρόσωπον αὐτοῦ» (Σοφ. Σειρ. Γ΄ 25). Ὅ,τι κρύβει ἡ καρδιά, ἐξωτερικεύεται μέ την ἀλλοίωση τοῦ προσώπου, εἴτε κακό, εἴτε καλό. Ὅπως ἀντιλαμβάνεσαι τόν ὀργισμένο, τον ἀνυπόμονο, τόν ἐκδικητικό, το ζηλόφθονο... μέ τίς ἐκφράσεις τοῦ προσώπου του, ἔτσι ἀναγνωρίζεις ἀμέσως καί τον ἄνθρωπο τοῦ Θεοῦ, τόν θρησκευόμενο, τόν τίμιο καί ἅγιο, τόν εἰρηνικό καί ἀνεξίκακο, τον ἄνθρωπο τῆς ἀγάπης, τῆς προσευχῆς, τῆς ὑπομονῆς... Στό πρόσωπό του καθρεφτίζεται ὅλη ἡ ἁγιότητα καί ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ.

Πόση γαλήνη καρδιᾶς ἐκφράζουν οἱ λόγοι τοῦ προφήτη Ἰεζεκιήλ! Ἀφοῦ πρῶτα τούς ἐλέγξει γιά τίς βδελυρές καί αἰσχρές παρανομίες τους πού γέμισαν τον τόπο, ἔχουν ταυτόχρονα την ἀναίδεια νά χλευάζουν τους ἠθικούς ἀνθρώπους (Ἰεζ. Η΄ 17).

Γιαυτό, (ἄν μετανοήσουν και ἔρθουν κοντά μου), «δώσω αὐτοῖς καρδίαν ἑτέραν και πνεῦμα καινόν δώσω ἐν αὐτοῖς, καί ἐκσπάσω τήν καρδίαν τήν λιθίνην... καί δώσω αὐτοῖς καρδίαν σαρκίνην» (Ἰεζ. ΙΑ΄ 19). Δηλαδή, θά τούς ἀναγεννήσω.

Ἡ πώρωση τῆς καρδιᾶς, εἶναι ὁ καρκίνος τῆς καρδιᾶς. Καί ὁ καρκίνος εἶναι δυσκολοθεράπευτος. Ὡστόσο, τ᾽ ἀδύνατα στούς ἀνθρώπους εἶναι δυνατά στό Θεό. Μόνο μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ,τότε, ὁ ὅλος ἄνθρωπος ἀνακαινίζεται καί σώζεται.

Πηγή: Ορθόδοξος Τύπος,25/07/2014, Ακτίνες

Η ζήλεια

Γέροντας Παΐσιος

-Γέροντα, δεν έχω καθόλου κουράγιο.

-Ζηλεύεις, γι' αυτό δεν έχεις κουράγιο. Όταν ζηλεύη κανείς , στενοχωριέται, δεν μπορεί να φάη, οπότε αδυνατίζει και χάνει το κουράγιο του και οι άλλοι μπορεί να νομίζουν πως είναι μεγάλος ασκητής!

-Γέροντα, αισθάνομαι πολύ φτωχή πνευματικά και αδύναμη.

-Εσύ έχεις πολλές δυνάμεις, αλλά τις χαραμίζεις με την χαζή ζήλεια και, ενώ είσαι ένα αρχοντόπουλο, βασανίζεσαι σαν κακόμοιρο γυφτάκι. Θα είχες προχωρήσει πολύ στην πνευματική ζωή, αν δεν σκάλωνες στην ζήλεια. Πρόσεξε, γιατί η ζήλεια σου ρουφάει όλες τις ψυχικές και σωματικές σου δυνάμεις, που θα μπορούσες να τις προσφέρης θυσία στον Θεό. Εάν έδιωχνες την ζήλεια, και η προσευχή σου θα είχε δύναμη.

Με την ζήλεια αποδυναμώνεται κανείς πνευματικά . Γιατί ,νομίζετε, οι Απόστολοι δεν μπόρεσαν να βγάλουν το δαιμόνιο από το δαιμονισμένο παιδί , ενώ είχαν λάβει αυτήν την εξουσία από τον Χριστό και είχαν βγάλει άλλα δαιμόνια;

Επειδή ζήλεψαν, που ο Χριστός πήρε στην Μεταμόρφωση μόνον τους τρεις Μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Μπορούσε ο Χριστός να πάρη όλους τους Μαθητές , αλλά δεν ήταν όλοι σε κατάσταση να χωρέσουν αυτό το μυστήριο, γι' αυτό πήρε αυτούς που μπορούσαν να το χωρέσουν.

Λέτε να μην αγαπούσε τους άλλους Μαθητές; Ή μήπως αγαπούσε τον Ιωάννη περισσότερο από τους άλλους; Όχι, αλλά ο Ιωάννης αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους μαθητές τον Χριστό και γι' αυτό καταλάβαινε την αγάπη του Χριστού καλύτερα. Είχε πολλή χωρητικότητα η μπαταρία του ήταν μεγάλη.

Βλέπετε πώς η ζήλεια απομάκρυνε την Χάρη του Θεού από τους άλλους Αποστόλους και δεν μπόρεσαν να γιατρέψουν το δαιμονισμένο παιδάκι; Γι' αυτό ο Χριστός είπε: «Ω γενεά άπιστος και διεστραμμένη! έως πότε έσομαι μεθ' υμών; έως πότε ανέξομαι υμών;»!

Πηγή: Αγάπη εν Χριστώ

Αγάπη χωρίς «εγώ»

π. Παΐσιος ο Αγιορείτης

- Γέροντα ποιο είναι το μέτρο της αγάπης;

- Το "αγαπάτε αλλήλους, καθώς εγώ ηγάπησα υμάς".

Με αυτό ο Χριστός εννοεί ότι πρέπει πάντοτε να θυσιαζόμαστε για τους άλλους, όπως Εκείνος θυσιάστηκε για μας.
  

- Μπορεί Γέροντα, μέσα στην θυσία να υπάρχει θέλημα;

- Ναι, μπορεί. Θυμάμαι - λαϊκός ήμουν ακόμη -, κάποιος Κονιτσιώτης, αμέσως μετά την Ανάσταση έλεγε εις επήκοον πάντων:"Θα πάω πάνω στο Μοναστήρι, στην Παναγία, να ανάψω τα καντήλια".

Με τον τρόπο όμως που το έλεγε, έβλεπες ότι είχε υπερηφάνεια, θέλημα.

Πήγαινε λοιπόν την νύχτα στο μοναστήρι, για να ανάψη τα καντήλια, δύο ώρες δρόμο να πάη και δύο να γυρίση.

Και τι δρόμο; κακόδρομο. Και στο εκκλησάκι ήταν όλα εγκαταλελειμμένα, πετάμενα εδώ κι εκεί που να βρή καντηλήθρα και φιτίλο. Και τελικά, έκανε όλον αυτόν τον κόπο και όλα πήγαιναν χαμένα.

Αν του έλεγε κανείς "τώρα που θα πάς στο σπίτι σου άναψε το καντήλι", μπορεί και να μην το άναβε.

Αν ήθελε πραγματικά να κάνη θυσία, έπρεπε να πάη απλά, αθόρυβα, στο μοναστήρι και να ανάψη τα καντήλια.

- Δηλαδή, Γέροντα, μπορεί κάποιος να κάνη μια θυσία από υπερηφάνεια;

- Πως δεν μπορεί; Μπορεί να θυσιάσει , όπως λέει ο Απόστολος Παύλος την ζωή του και αγάπη να μην έχη.

- Έχει αξία αυτή η θυσία;

- Δεν θυμάσαι τι λέει πάλι ο Απόστολος Παύλος;

"Αγάπην δε μη έχων, ουδέν ειμί". Η θυσία, για να είναι κατά Θεόν, πρέπει να μην έχει ανθρώπινα στοιχεία, ιδιοτέλεια, υπερηφάνεια κ.λ.π.

Όταν θυσιάζεται κανείς ταπεινά, τότε έχει αγάπη και τότε συγκινεί τον Θεό.

Όταν μιλάω για αγάπη μιλάω για την αληθινή, την γνήσια αγάπη που έχει αρχοντιά.

Γιατί μπορεί κανείς να αναπαύεται με τον λογισμό του ότι έχει αγάπη, επειδή τα δίνει όλα, και όμως αγάπη να μην έχει, επειδή μέσα στην αγάπη του αυτή, έχει τον εαυτό του, επειδή δηλαδή αποβλέπει σε ατομικό του συμφέρον.

Για να είναι γνήσια η αγάπη μας, πρέπει να την εξαγνίσουμε, να βγάλουμε τον εαυτό μας από την αγάπη μας.

Και όταν όλοι βγάζουν τον εαυτό τους από την αγάπη τους, τότε ο ένας είναι μέσα στον άλλο και όλοι είναι ένα και είναι πια ενωμένοι από την μία αγάπη του Χριστού.

Και μέσα στον Χριστό είναι όλα τα προβλήματα λυμένα, διότι η αγάπη του Χριστού μας διαλύει όλα τα προβλήματα.

Πηγή: από το βιβλίο: Πάθη και Αρετές εκδ. Ιερόν Ησυχαστήριον "Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος" Σουρωτή Θεσσαλονίκης, Ελλάς- Ορθοδοξία